18 juli 2026
De voorbereiding
Een goede overname begint met een goede voorbereiding. Soms zijn ondernemingen al bezig met het voorbereidingen, omdat ze een eigen voornemen hebben voor een verkopen. Maar vaak beginnen ze pas nadat ze door een potentiële koper zijn benaderd. Dat is niet ideaal. Het financieel en administratief klaar maken van de onderneming kun je het beste doen voordat een potentiële koper is (of meerdere zijn) gevonden.
Denk hierbij aan het doornemen van de overeenkomsten, om na te gaan of er geen belangrijke contracten zijn die het recht geven om te worden beëidigd als er een overname plaatsvindt (een zogenaamde 'change of control'). Of door na te gaan of er überhaupt contracten zijn met belangrijke relaties. Het is namelijk heel goed denkbaar dat een relatie toch naar andere partij gaat kijken, als er een wisseling is van eigenaar. Soms hoef je dit niet te melden aan de relatie (en dan zal deze relatie het ook niet snel merken), maar soms juist wel. Dit soort meldingen worden vaak specifiek opgenomen in contracten, zodat een bedrijf weet met wie zij zaken doen. Dit zijn risico's die voorkomen kunnen worden door een goede voorbereiding en verhoogt ook de waarde van onderneming. Dit wordt door de advocaat gedaan. Een koper wil namelijk absoluut niet het risico lopen dat een (belangrijke) relatie de samenwerking stopt. Alleen op goed vertrouwen varen, zonder deze risico’s contractueel op te lossen, is in de praktijk zelden voldoende.
Het overname traject zelf vangt vaak aan met een geheimhoudingsverklaring (non-disclosure agreement, of NDA). Hierdoor weet de verkoper dat hij informatie kan delen, zonder dat hij daarmee zijn positie in de markt verslechtert. Met name wanneer het gaat om strategische kopers (i.e. kopers in dezelfde markt/sector of zelfs concurenten). Het is te adviseren om de NDA door een advocaat op te laten stellen, maar in kleinere transacties komt het geregeld voor dat deze door een M&A adviseur of zelfs door de koper/verkoper zelf wordt opgesteld.
Wanneer er wat initiële informatie is gedeeld krijgt een koper meer vertrouwen en wordt het duidelijk of zij daadwerkelijk en serieus een overname willen starten. Kort daarna volgt een intentieverklaring (letter of intent, of LOI) uitgewerkt met een zogenaamde Term Sheet.
Stap 1: Letter of Intent / Term Sheet
De LOI / Term Sheet is het document waarin koper en verkoper hun intentie vastleggen om tot een bedrijfsovername te komen. In de LOI / Term Sheet worden de hoofdlijnen van de voorgenomen transactie uitgewerkt, zodat duidelijk is waar partijen reeds overeenstemming over hebben bereikt en hoe het verdere traject eruitziet. Het document dient daarmee om serieuze intentie te tonen, een basis te leggen voor de onderhandelingen en om (grote) misverstanden in een later stadium te voorkomen.
In deze fase van het traject heeft het veel toegevoegde waarde om uw advocaat en M&A-adviseur in te schakelen. Deze professionals weten precies waar op gelet moet worden en hoe sterke onderhandelingen gevoerd kunnen worden. Dat verschil kan in een transactie al snel oplopen tot honderdduizenden of zelfs miljoenen euro's.
De gemiddelde ondernemer heeft weinig tot geen ervaring met dit soort trajecten, waardoor risico's makkelijk over het hoofd worden gezien of te snel akkoord wordt gegeven op voorwaarden die eigenlijk nadelig uitpakken. Ervaren begeleiding voorkomt dat waarde onnodig verloren gaat — en betaalt zichzelf in de praktijk vaak ruimschoots terug.
Stap 2: Due Dilligence
Een due diligence onderzoek, ook wel boekenonderzoek genoemd, is het onderzoek dat een koper uitvoert vóór een bedrijfsovername om een goed beeld te krijgen van de onderneming die hij wil kopen. Het doel is om niet alleen de financiële stukken te controleren, maar ook inzicht te krijgen in de juridische, fiscale, commerciële, operationele positie van het bedrijf. Daarmee voorkomt de koper dat hij op basis van een te rooskleurig beeld een transactie aangaat en achteraf wordt geconfronteerd met onverwachte problemen of verborgen risico’s.
De koper zal hier normaliter zowel een advocaat als een financiële adviseur voor inschakelen. Afhankelijk van het type onderneming zullen er ook technische adviseurs of specialisten worden ingeschakeld, die de onderliggende activa of bedrijfsvoering goed kunnen checken. Denk bijvoorbeeld aan IT-specialisten, milieudeskundigen bij productiebedrijven, of bouwkundig experts bij vastgoed-intensieve ondernemingen.
Wat tijdens dit onderzoek naar boven komt, kan direct invloed hebben op de uiteindelijke koopprijs, de garanties, of zelfs op de vraag of de deal wel doorgaat. Een grondige due diligence is dan ook een van de belangrijkste stappen om verrassingen en geschillen na de overname te voorkomen.
Stap 3: De Koopovereenkomst (SPA)
Een Share Purchase Agreement (SPA) is de koopovereenkomst bij een aandelenovername. In dit contract leggen koper en verkoper vast welke aandelen worden verkocht, tegen welke prijs en onder welke voorwaarden de transactie zal plaatsvinden. Het belang van een SPA ligt vooral in de rechtszekerheid die het document biedt. Bij een aandelenovername koopt de koper niet alleen de aandelen zelf, maar indirect ook alle activa, passiva, rechten en verplichtingen van de vennootschap. Juist daarom moet nauwkeurig worden vastgelegd wat partijen met elkaar afspreken, hoe risico’s worden verdeeld en wat er gebeurt als achteraf blijkt dat bepaalde informatie niet klopt of als een voorwaarde voor de transactie niet wordt vervuld.
Voor het opstellen van een SPA wordt vrijwel altijd een advocaat ingeschakeld. Professionele partijen doen dit zelden zelf, gezien de juridische complexiteit en de belangen die op het spel staan. Een uitzondering hierop kan worden gemaakt bij kleinere transacties, bijvoorbeeld onder de 500.000 euro, waarbij partijen veel vertrouwen in elkaar hebben en er bewust voor wordt gekozen om de kosten en doorlooptijd te beperken.
De omvang en complexiteit van een SPA kunnen sterk uiteenlopen. Bij kleinere transacties kan het een relatief overzichtelijk document zijn van een aantal pagina's, waarin de belangrijkste afspraken bondig worden vastgelegd. Bij grotere of complexere transacties kan de SPA daarentegen uitgroeien tot een zeer uitgebreid document, met uitgebreide garanties, vrijwaringen en bijlagen. Hoeveel er wordt vastgelegd, hangt niet alleen af van de omvang van de transactie, maar ook van factoren zoals de complexiteit van de onderneming, de uitkomsten van de due diligence en de mate van vertrouwen die partijen in elkaar hebben. Naarmate partijen elkaar beter kennen of een langere samenwerking voor ogen hebben, wordt er soms bewust voor gekozen om bepaalde risico's minder gedetailleerd te regelen
Er zijn ook andere manieren om een overname vorm te geven, zoals middels een activa/passiva transactie. Daarbij worden niet de aandelen overgenomen, maar alle activa en passiva binnen het bedrijf. De juridische entiteit van de verkoper wordt dan na de transactie geliquideerd, aangezien er vaak een lege huls overblijft. De manier van overname hangt vaak af van de juridische en fiscale voor- en nadelen die hieraan verbonden zijn. Net name de fiscalist en notaris spelen kunnen hier goed in adviseren.
Het moment waarop de koopovereenkomst wordt ondertekend heet ookwel de 'signing'. Dit is niet hetzelfde als de daadwerkelijke overdracht van aandelen of activa/passiva. Dat gebeurt op een (veel) later moment, wat de 'closing' wordt genoemd. Na ondertekening van de koopovereenkomst is deze bindend en worden de afspraken in gang gezet om tot de uiteindelijke closing te komen.
Stap 4: Aandeelhoudersovereenkomst
Een aandeelhoudersovereenkomst is een overeenkomst tussen aandeelhouders waarin zij hun onderlinge rechten, plichten en samenwerking vastleggen. In het kader van een bedrijfsovername wordt zo’n overeenkomst vooral relevant wanneer bijvoorbeeld de koper niet alle aandelen verwerft, wanneer de verkoper nog deels aanblijft of wanneer het bedrijf wordt overgenomen door meerdere kopers die samen verdergaan.
De aandeelhoudersovereenkomst vormt dan een belangrijke aanvulling op de statuten, omdat daarin vaak de meer specifieke afspraken worden gemaakt die zijn toegesneden op de nieuwe verhouding na de overname. Als er al een aandeelhoudersovereenkomst is, zal die dus moeten worden gewijzigd of vervangen. In de praktijk loopt dit proces parralel aan het opstellen en uitonderhandelen van de SPA.
Hoewel de aandeelhoudersovereenkomst een intern document is en vaak wordt gebaseerd op afspraken die partijen al met elkaar hebben gemaakt, kan een advocaat hierbij toch een belangrijke rol spelen. Zo kan worden gewaarborgd dat de aandeelhoudersovereenkomst goed aansluit op de SPA en dat er geen tegenstrijdigheden ontstaan tussen beide documenten. Daarnaast helpt een advocaat om ervoor te zorgen dat alle rechten en plichten van partijen correct en volledig worden vastgelegd, zodat het document ook in de praktijk houvast biedt wanneer er onenigheid ontstaat.
Het belang van een aandeelhoudersovereenkomst bij een bedrijfsovername ligt vooral in het voorkomen van toekomstige conflicten. Na een overname verandert vaak de machtsverhouding binnen de vennootschap: er komt een nieuwe aandeelhouder bij, een bestaande aandeelhouder blijft in een minderheidspositie achter of partijen spreken af om voor een bepaalde periode samen te werken en te doelen op een volgende verkoop (een zogenaamde 'exit-strategie'). In zulke situaties is het niet voldoende om alleen te vertrouwen op de statuten en de wettelijke regeling. De wet geeft slechts een basis, terwijl de aandeelhoudersovereenkomst juist maatwerk mogelijk maakt over processen, besluitvorming, geschillenbeslechting, overdracht van aandelen en exit-strategieën.
Stap 5: Kredietdocumentatie
De kredietdocumentatie in een overname ziet normaliter op de financieringsafspraken van de koper. Dit zijn afspraken tussen de koper en diens financier (veelal een bank) ten behoeve van de overname. Hieronder vallen onder meer de leningsovereenkomst, zekerheidsdocumentatie (zoals pand- en hypotheekrechten), besluitvormingen en garanties of vrijgave van zekerheden. Hoewel er ook rekening moet worden gehouden met de bestaande financiering aan de zijde van de verkoper, is deze stap met name relevant aan de zijde van de koper.
Fiscale elementen spelen bij de kredietdocumentatie een belangrijke rol, bijvoorbeeld met betrekking tot belastingaftrek, kapitalisatie of de fiscale gevolgen van gestelde zekerheden. Een groot deel van de documentatie wordt overigens door de financier zelf geregeld en uitgewerkt, aangezien deze veelal met standaarddocumentatie werkt. Grotere kopers, zoals private equity-partijen, hebben hiervoor doorgaans standaard processen ingericht, waarbij gespecialiseerde finance-advocaten en juridische specialisten aan de zijde van de bank nauw betrokken zijn.
De documentatie zelf is zeer afhankelijk van de financieringsstructuur van de transactie. Hoe de betalingen zullen verlopen en de stappen die moeten worden gevolgd voor inkomende en uitgaande kasstromen wordt vaak door de koper voorbereid middels een 'flow of funds' document. Dit wordt kortgesloten met de verkoper en de notaris, zodat iedereen op één lijn zit voor de closing.
Stap 6: Closing
De closing is het moment waarop de overeengekomen transactie daadwerkelijk plaatsvindt. Dit gebeurt bij de notaris. Op closing worden eventuele laatste documenten ondertekend, vrijgegeven of treden daadwerkelijk in werking. De 'flow of funds' wordt door de notaris afgegaan, juridische levering van de aandelen of activa vindt plaats en eventuele zekerheden worde gevestigd of juist vrijgegeven conform de transactieafspraken. De stappen zijn afhankelijk van het vervullen van de overeengekomen opschortende voorwaarden (conditions precedent) en vereisen nauwkeurige coördinatie tussen partijen, advocaten en eventuele andere adviseurs en financiers. Voor zowel koper als verkoper is closing het culminatiepunt van het overnameproces, waarbij de feitelijke overdracht van eigendom en risico plaatsvindt.
Is er een bedrijfsovername op komst? En wilt u dat deze juridisch professioneel wordt afgehandeld?
Neem dan gerust contact op. Wij helpen u graag verder.